Với khả năng phác thảo, Marie Tharp giúp người xem dễ dàng hình dung địa hình đáy đại dương, nơi từng bị cho là không có cấu trúc nào.

Marie Tharp với một tấm bản đồ dưới biển đặt trên bàn làm việc. Ảnh: Đài quan sát Trái Đất Lamont-Doherty/The estate of Marie Tharp

100 năm qua, nhiều cuộc thám hiểm biển sâu đã diễn ra và không ít mẫu vật được lấy lên từ đáy biển. Tuy nhiên, những nơi sâu nhất của đại dương vẫn chứa đựng vô số bí ẩn với con người.

Có nhiều lý do chính đáng để tìm hiểu thêm về khu vực này. Đa số các trận sóng thần bắt nguồn từ động đất ở dưới hoặc gần đáy biển. Đáy biển cũng cung cấp môi trường sống cho cá, san hô, những cộng đồng vi khuẩn phức tạp, động vật giáp xác và nhiều sinh vật khác. Địa hình nơi này góp phần kiểm soát các dòng hải lưu phân phối nhiệt, giúp điều hòa khí hậu Trái Đất.

Những năm 1950, nhiều nhà khoa học cho rằng đáy biển không có cấu trúc gì. Tuy nhiên, nhà địa chất và hải dương học Marie Tharp chỉ ra rằng đáy biển có những khu vực địa hình gồ ghề và phần lớn được bố trí có hệ thống.

Tharp đã lập ra những bản đồ làm thay đổi cách mọi người hình dung về 2/3 thế giới. Từ năm 1957, bà cùng cộng sự nghiên cứu, Bruce Heezen, đã bắt đầu xuất bản những bản đồ toàn diện đầu tiên thể hiện các đặc điểm chính của đáy đại dương - núi, thung lũng và rãnh.

Công trình của Tharp đóng vai trò quan trọng với sự phát triển của thuyết kiến tạo mảng - học thuyết cho rằng các mảng, hay những mảnh lớn của vỏ Trái Đất, tương tác với nhau tạo ra hoạt động địa chấn và núi lửa. Các nhà nghiên cứu trước đó, đặc biệt là Alfred Wegener, đã nhận thấy đường bờ biển của châu Phi và Nam Mỹ khớp với nhau như thế nào và cho rằng các lục địa này từng nối liền. Tharp giúp xác định các ngọn núi và một thung lũng tách giãn ở trung tâm Đại Tây Dương, nơi hai lục địa có thể đã chia tách.

Marie Tharp vào tháng 7/2001. Ảnh: Bruce Gilbert/Đài quan sát Trái Đất Lamont-Doherty

Sinh ra tại Ypsilanti, bang Michigan, năm 1920, Tharp học tiếng Anh và âm nhạc ở trường đại học. Nhưng đến năm 1943, bà đăng ký một chương trình thạc sĩ của Đại học Michigan nhằm đào tạo phụ nữ thành nhà địa chất dầu khí trong Thế chiến II. "Cần có phụ nữ để làm những công việc bị bỏ trống vì đàn ông ra trận chiến đấu", Tharp kể lại.

Sau khi làm việc cho một công ty dầu ở Oklahoma, Tharp tìm kiếm một công việc về địa chất tại Đại học Columbia vào năm 1948. Phụ nữ không được phép lên tàu nghiên cứu, nhưng Tharp có thể vẽ phác thảo và được thuê để hỗ trợ các nghiên cứu sinh nam.